S.s.s.
SIK SORULAN SORULAR
Rot ve Balans Ayarı Nedir, Ne İşe Yarar?
Bu yazımızda sıklıkla duyduğumuz rot ve balans ayarlarının ne olduklarını açıklamaya çalışacağız. Öncelikle bu kavramların anlamlarına bakalım. Rot ayarı, araç direksiyonu herhangi bir yöne çevrildiğinde tekerleklerin de aynı yöne bakıyor olmasını sağlayan ayardır. Dolayısıyla araç ta direksiyonun çevrildiği doğrultuda hareket eder. Balans ise araç tekerleklerinin aralarındaki açı ve doğrultuların birbirine eşit olması durumudur.
Rot-balans ayarının bozuk olduğu; aracın yolda giderken fazla titremesinden veya aracın sağa sola çekmesinden anlaşılabilir. Araç sürücüsü kendisini güvende hissetmez. Uzmanlar her 5 bin ila 10000 km’de bir rot-balans ayarının kontrol edilmesi gerektiğini söylemektedirler. Eğer bir araç özellikle de çukurlu yollardan geçmişse rot-balans ayarının kontrol edilmesinde fayda vardır.
Şimdi de sırasıyla rot ve balans nasıl ayarlanır buna bakalım.
Rot Ayarı Nedir, Nasıl Yapılır?
Rot ayarının, tekerlekler arasındaki açının ve uzaklıkların birbirine eşit olması olduğunu söylemiştik. Bu durumda rot ayarı düzgün olan bir otomobilde tekerlekler arasında açı ve uzaklık farkı bulunmaz.
Eğer araçta rot ayarı bozukluğu varsa bu durumda araç yolda giderken sağa sola çekebilir ve hatta ileri derecede rot ayarı bozulmuş olan araçlar savrulabilirler de. Ayrıca rot ayarı bozuk olan araçların tekerlek dişlileri sıyrılır ve tekerlek çok daha çabuk eskir. Dönüş esnasında tekerleklerden ses gelmeye başlar. Direksiyonun doğrultusu ile tekerleklerin doğrultusu arasında fark bulunması da rot ayarının bozukluğunun sonucudur.
Rot ayarı yapılmadan önce araç rot ayarının yapılacağı istasyona yerleştirilir. İşi uzmanları tarafından her ihtimal düşünülerek araçtaki sıkıntının rot ayarından mı yoksa başka bir sebeple mi olduğu araştırılır. Rot ayarındaki bozukluk anlaşıldıktan sonra çeşitli sensörlerle araç tekerlekleri istasyonun yakınında rot ayarı programlarının bulunduğu bilgisayarlara bağlanır. Bu bilgisayarlar rot ayarının bozukluğunun derecesini bildirirler. Sonrasında ise rot ayarı yapılmaya başlanır ve her iki tekerlek te birbirine paralel olduğunda rot ayarı tamamlanmış demektir.
Balans Ayarı Nasıl Yapılır?
Balans kelimesi İngilizce’de denge anlamına gelir. Araçlardaki balans ayarı ise araç tekerleklerine eşit miktarda ağırlığın gitmesi demektir. Eğer araçta balans ayarı bozukluğu varsa bu durumda araç titremeye başlar. Özellikle de yüksek hızlara çıkıldığında bu titreme daha da belli olur. Bu titreme; eğer balans ayarı bozukluğu ön tekerleklerdeyse daha çok aracın ön kısmında, eğer balans ayarı bozukluğu arka tekerleklerdeyse daha çok aracın arka kısmında görülür.
Balans ayarının yapılması için öncelikle aracın bütün tekerlekleri sökülür ve balans ayarının yapılacağı yerlere bu tekerlekler yerleştirilir. Ardından mutlaka jantların ve lastik basıncının normal olup olmadığına bakılır. Eğer herhangi bir bozukluk varsa önce bu hasarlar giderilir. Ardından bu cihazlarda tekerlekler döndürülür. Tekerlekler dönerken cihazın bağlı bulunduğu bilgisayar balans ayarının bozukluğunun derecesini bildirir. Ustalar da tekerleklerin gerekli yerlerine uygun ağırlıklar koyarak balans ayarını tamamlarlar. Bu tür balans ayarına dinamik balans ayarı denir.
SORU: Kış Lastiğinin Yaz lastiğinden farkı nedir?
Yaz lastiklerinin malzemesi 7 °C'ın altındaki sıcaklıklarda sertleştiği için yola tutunması azalmaktadır.Kış lastiklerinin ise, özel profillerinin yanısıra, üretildikleri Silica esaslı malzeme daha yumuşaktır ve 7 °C'ın altındaki soğuk hava şartlarında kuru asfalt, kar ve buzda tutunmayı artırmaktadır.
SORU: Bir lastiğin Kış Lastiği olup olmadığı nasıl anlaşılır?
Kış Lastiği ile ilgili RMA (Rubber Manufacturers Association) ve ASTM şartlarını sağlayan lastikler yukardaki sembolü kullanabilirler.
"Bu sembolü taşıyan lastikler Kış Lastiğidir" diyebiliriz.
SORU: M+S Kış Lastiği nedir?
FREN özelliğinin yanında ÇEKİŞ özelliği de artırılmış Kış Lastiği 'dir. RMA (Rubber Manufacturers Association)'un tanımlamasına ve ASTM 'nin test metoduna göre kış şartlarını temsil eden kaygan bir yolda yapılan çekiş kuvveti testinde "referans lastiğin" çekiş kuvvetinden en az %10 daha fazla çekiş kuvveti sağlayan lastikler Kış Lastiği sembolünün yanında M+S veya M S veya M/S işaretleri taşıyabilmektedirler. Aşağıdaki sembolleri birarada taşıyan lastiklere " M+S Kış Lastiği " diyebiliriz:
M+S s
SORU: Kar Lastiği var mıdır?
HAYIR!
Her ne kadar İngilizce konuşulan ülkelerde, örneğin ABD'de, isim olarak "Snow Tyre" kullanılsa da "Kar Lastiği" diye ayrı bir Lastik sınıfı yoktur. Kış Lastiği yerine "Kar Lastiği" denilmesi doğru değildir. Kış Lastiğine "Kar Lastiği" yakıştırması "sadece kar üzerinde kullanılabilen" veya "kar üzerinde Kar Zinciri kullanılmasını gerektirmeyen" gibi yanlış anlamalara neden olmaktadır. Öte yandan bazı, genellikle ucuz, Kış Lastiği markalarının kar üzerindeki sonuçlarının diğer rakip markalardan daha iyi, fakat kuru ve ıslak yolda belirgin şekilde kötü olması, bu zayıflığı olan lastiklerin "Kar Lastiği" olarak satılması bir "Pazarlama Stratejisi" olarak da değerlendirilebilir.
SORU: M+S "Dört Mevsim Lastiği" nedir?
"Dört Mevsim Lastiği" olarak da bilinen M+S lastikleri ( M = Mud = Çamur S = Snow = Kar ) Çamur ve Kar üzerinde daha iyi sonuç almak için üretilmiş,
ancak bu ek özelliklerinin standardı olmayan lastiklerdir. Bu harfleri taşıyan lastiklerin hangi şartları sağladığı belli değildir. Yolüstü ve Yoldışı şartlarda gitmesi beklenen 4x4 SUV araçların fabrika çıkışı lastikleri genellikle M+S lastikleridir.
SORU: M+S "Dört Mevsim Lastiği" Kış Lastiği sayılır mı ?
HAYIR!
M+S lastikleri ancak Kış Lastiği sembolünü taşıyorsa M+S Kış Lastiği olarak değerlendirilebilir. Kış lastiği sembolünü taşımayan M+S lastiklerinin kar üzerinde fren mesafelerinin yaz lastiklerinden daha kısa, ancak kış lastiklerinden daha uzun olduğu saptanmıştır. "Kış Lastiği" sembolünü taşımayan M+S "Dört Mevsim Lastikleri" nin kışın iyi bir Kış Lastiği, yazın da iyi bir Yaz Lastiği olamıyacağı mutlaka bilinmelidir.
SORU: Kış Lastiği sembolü taşımayan M+S Lastiği Kış Lastiği
sayılmıyorsa, nedenM+S Lastiği Almanya'da Aralık 2010'da yapılan son düzenlemede kış şartlarına uygun lastikler arasında değerlendirilmiştir ?
Eski düzenlemeye kıyasla daha doğru bulunmasına karşın, Alman Trafik Güvenliği kuruluşları bu kararı yetersiz bulduklarını açıkladılar. Bu kararın alınmasında M+S lastiğini fabrika çıkışı standart lastik olarak kullanan 4x4 SUV araçların etkili olduğu düşünülmektedir.
SORU: Kar yağmıyorsa Kış Lastiğine neden ihtiyaç olsun?
Kar yağınca yaz lastiğine Kar Zinciri takarım. Yanlış mı?
RİSK YÖNETİMİ AÇISINDAN YANLIŞ !
Kış Lastiği Risk Yönetimi, Kar Zinciri Kriz Yönetimi dir.
Ne kadar çok Risk Yönetimi, o kadar az Kriz Yönetimi.
Kış Lastiği, kışın kar yağsın yağmasın düşük sıcaklıklarda aracın
yola tutunmasını artırmakta, aşırı buzlanma olmadığı sürece
aracın kar üzerinde gitmesine ve durmasına olanak vermektedir.
Özellikle kuru yoldan kaygan yollara (Köprü ve Viyadük üstünde buzlanma veya siyah buz vs) ani girişlerde aracı yolda tutabilmektedir. Yani Kış Lastiği riskleri azaltmaktadır.
Yaz Lastiği ise aynı şartlarda ve özellikle ani zemin değişikliklerinde aracı yolda tutamamaktadır.Kış Lastiğine göre çok daha erken ve sık Kar Zinciri takma ihtiyacı duymakta,zincir takıldığında yavaş gitmek ve kuru zeminde ise çıkarılmak zorundadır.
SORU: Kış lastiğinin sadece çekiş olan tekerleklere takılması yeterli midir?
HAYIR !
Kış lastikleri dört tekerleğe de takılmalıdır, çünkü aracın en kısa mesafede durması hareket edebilmesinden daha önemlidir. İyi bir fren performansı
ve kararlılık için 4 tekerlekte de Kış Lastiği şarttır.
SORU: Karayolları Trafik Kanununda Kış Lastiği tanımı var mıdır?
HAYIR !
Karayolları Trafik Kanunu'nda "Kış Lastiği" yer almamaktadır, ancak 30.maddede yeralan ;
"Araçların, esasları yönetmelikte belirtilen şekilde ve tarzda teknik şartlara uygun durumda bulundurulması zorunludur"
cümlesi ilgili Yönetmelikte yeterli bilgi olmadığı için Trafik Polisi ve Trafik Jandarmasına;
"kışın bazı kaygan yollarda Kış Lastiği yeterlidir,zincir istenmeyebilir "
şeklinde yorum yapma sorumluluğu yüklemektedir.
SORU: Hangi resmi veya özel araçlar öncelikle Kış Lastiği takmalıdır?
Kışın sıcaklığın 7 °C'ın altında geçtiği yerlerde Ambulans,İtfaiye, Belediye
araçları, Polis,Jandarma, Okul servisi, Taksi gibi görev araçlarına ve tabii
ki Şehiriçi- ve Şehirlerarası Yolcu Otobüslerine kar yağmadan, yollar buz tutmadan, henüz kışın başında iken Kış Lastiği takılmalıdır. 8 Kasım 2012 tarihinde yapılan son düzenlemeye göre bu araçların 1 Aralık - 1 Nisan arası Kış Lastiği takmaları zorunludur.
SORU: Kış Lastiği takılı araçların Kar Zinciri bulundurmaları gerekli midir?
EVET ! ZORUNLUDUR !
Karayolu Trafik Kanunu ve ilgili Karayolu Trafik Yönetmeliği gereği
Karlı ve buzlu yollarda "bir takım Kar Zinciri bulundurulması" zorunludur.
Bu zorunluluk Yaz veya Kış Lastiği takmış tüm araçlar için geçerlidir.
SORU: Kış Lastiği takılı bir araca Kar Zinciri takılır mı?
Takılırsa hangi durumlarda takılmalıdır?
TAKILABİLİR!
1) Trafik yetkililerinin talebi durumunda,
Kış Lastiği takılı araçlara ne zaman Kar Zinciri takılması gerektiği Trafik Polisi ve Trafik Jandarmasının yetkisinde olmakla birlikte, zorunluluk olmaksızın bu sorumluluk öncelikle sürücülerin üzerindedir. Karlı yollarda Trafik yetkilileri Yaz Lastiği takılı araçlardan Kar Zinciri takmalarını isterken, Kış Lastiği takılı araçlardan bunu istemeyebilirler. Kış Lastiği takılı olduğu görülmesine karşın, Trafik yetkilileri Kar Zinciri takılmasını isterse, sürücülerin kesinlikle bu karara uymaları gereklidir.
2) Kış lastiğinin yetersiz kaldığı karlı veya buzlu yollarda özellikle
yokuş aşağı inişlerde aşağıdaki deneme yapıldığında sonuç
olumsuzsa;
- aracın hızı ve vitesi o şekilde seçilmelidir ki, gaz pedalı
bırakıldığında araç blokajsız yavaşlamalı, gaza basıldığında
patinajsız hızlanmalıdır.
3) Araç hızı düşürülmesine karşın aşağıdaki durumlar devam
ediyorsa;
Fren sırasında ABS'nin,
Gaza basıldığında ASR'nin ve
Dönemeçlerde ESP'in kendiliğinden
çok sık devreye girmesi
sınır değerlere de çok sık ulaşıldığı anlamına gelir.
Tehlikeli durum oluşmadan araç üreticisinin tanımladığı tekerleklere Kar Zinciri takılmalıdır.
SORU: Trafik Denetimi sırasında araçta Kış Lastiği takılı olduğunun daha kolay anlaşılması için ne yapılabilir?
Kolay teşhis için Kış Lastiği sembolü çıkmaz beyaz kalem ile boyanabilir.
s ss
SORU: ABS / ASR / ESP olan araçlara da Kış Lastiği takılmalı mıdır?
EVET !
ABS fren, ASR ise çekiş güvenliğini arttıran teknik üstünlüklerdir,
ancak ABS/ASR fizik kurallarını,yani tekerlekle yol arasındaki sürtünme katsayısını, değiştiremez, kötü lastiklerle buzda fren mesafesini kısaltamaz.
ESP ise hareket sırasında sürücünün istediği hareket çizgisinden çıkma
eğilimi gösteren aracı, sürücünün istemi dışında, frenleri tek tek kullanarak, aracın tekrar sürücünün istediği hareket çizgisine girmesini sağlayan
kararlılığı artıran bir elektronik denetim sistemidir. Yukarda sayılan tüm Elektronik Güvenlik ve Çekiş Sistemlerinin başarısı ve doğru çalışabilmeleri için lastiklerin yola iyi tutunmaları şarttır. Kışın bu araçlar da Kış Lastiği kullanmalıdır.
SORU: 4X4 araçların Kış Lastiği takmasına gerek var mıdır?
EVET!
Yaz lastikleriyle donatılmış dört tekerden çekişli (4x4) bir araç kar üzerinde rahatlıkla kalkış yapabilmekte ve kısa sürede yüksek hızlara çıkabilmektedir, fakat fren sırasında durma mesafesi aşırı uzamaktadır yani; "gittiği gibi" duramamaktadır. Bunun çok basit bir nedeni vardır fren sırasında tüm araçlar dört tekerlekten fren yapmaktadır, yani araçlar eşittir.
Yaz lastiği ile kar veya buz üzerinde araç kullanmak isteyen (özellikle 4x4)
araç sahiplerine (Kış Lastiği veya zincir takmak dışında) tavsiyemiz bundan vazgeçmeleri, kendilerinin ve başkalarının can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamalarıdır.
SORU: Neden dört tekerden çekişli (4X4) ve elektronik güvenlik
donanımlarına sahip araçların iki tekerden çekişli araçlara göre
daha çok Kış Lastiği ihtiyacı vardır?
Çünkü dört tekerden çekişli ve elektronik güvenlik donanımlarına sahip araçlar karlı yollarda, iki tekerden çekişli araçlara göre çok daha çabuk hızlanabilmekte, daha yüksek hızlara ve fiziksel sınırlara ulaşabilmekteler, ancak fren sırasında tüm araçlar eşit durumda oldukları için "gittiği gibi" duramamaktadırlar.
SORU: Kış Lastiği takılı dört tekerden çekişli (4x4) araçların Kar Zinciri bulundurmaları gerekli midir?
EVET ! ZORUNLUDUR !
Karayolu Trafik Kanunu ve ilgili Karayolu Trafik Yönetmeliği gereği
Karlı ve buzlu yollarda "bir takım Kar Zinciri bulundurulması" zorunludur.
Bu zorunluluk Yaz veya Kış Lastiği takmış, 4x4'ler dahil, tüm araçlar için geçerlidir.
SORU: Yaz Lastiği takılı 4X4 ABS/ASR ve ESP'li bir araç, Kış Lastiği takılı
önden çekişli ve ABS'li başka bir araçla karlı bir yolda
karşılaştırıldığında hangi araç daha güvenlidir?
FREN AÇSINDAN KIŞ LASTİKLİ ÖNDEN ÇEKİŞLİ ARAÇ !
Kış Lastikleriyle donatılmış önden çekişli bir aracın Yaz lastikleriyle donatılmış dört tekerden çekişli 4x4 bir araca göre daha güvenli olduğunu herhalde pek azımız biliyordur. Bunun çok basit bir nedeni vardır
Fren sırasında bütün araçlar dört tekerden fren yaptıkları için eşittirler.
Yaz lastikleriyle donatılmış 4x4 bir araç "gittiği gibi" duramamakta yani fren sırasında fren mesafesi aşırı uzamaktadır. Öte yandan dört tekeri de Kış lastikleriyle donatılmış tek dingilden çekişli bir araç "gittiğinden daha iyi" durabilmektedir.
